Lecznicze działanie pijawek lekarskich tłumaczy się właściwościami wydzieliny gruczołów ślinowych, która dostaje się do organizmu człowieka po przegryzieniu przez pijawkę skóry i przenika w ciągu całego okresu wysysania krwi. Biologicznie aktywne substancje pijawek lekarskich można połączyć w cztery grupy.


1. Związki lityczne - zapewniają przedostawanie się substancji z śliny, rozwarcie rany. Prócz tego, związki lityczne wpływają na przepuszczalność międzykomórkową. Substancje tej grupy można wykryć tylko w pierwszych i w środkowych porcjach wydzieliny. Należą do tej grupy:

    • destabilaza - zapewnia fibrynolityczną aktywność wydzieliny, działa przeciwsklerotycznie,
    • hialuronidaza - ułatwia przedostawanie się do organizmu chorego różnych leczniczych substancji, zwiększa przenikalność tkanek, ścianek naczyń. Hialuronidaza – to czynnik, za pomocą którego inne aktywne substancje, wchodzące w skład ślinianek pijawek aktywnie przedostają się do organizmu chorego człowieka podczas przegryzania powłok skórnych. Przy pomocy hialuronidazy dochodzi do rozkładu kwasu hialuronowego, który jest podstawową substancją tkanki łącznej pełniącej rolę czynnika cementującego.
    • kolagenaza powoduje hydrolizę włókien kolagenu,

2. Substancje przeciwzakrzepowe - związki, które utrudniaja krzepnięcie krwi, przez co zapewniają swobodny upływ krwi z uszkodzonych naczyń w czasie całego okresu odżywiania się pijawki. Substancje przeciwzakrzepowe zaczynają się wydzielać w chwili zniszczenia mikronaczyń, można je wykryć w środkowej frakcji śliny. Do grupy tych związków należy Hirudyna.

Hirudyna to wysoce swoisty inhibitor trombin, substancja spowalniająca krzepnięcie krwi, posiada właściwości przeciwbólowe i przeciwzapalne, zapobiega tworzeniu się skrzepów. Jest najlepiej zbadanym składnikiem wydzieliny pijawki. Ponadto stanowi skuteczny środek zapobiegawczy i leczący takie choroby jak zakrzepowe zapalenie żył, żylaki, stany przed i pozawałowe, udary oraz inne.


3. Blokery ochronnych reakcji organizmu. Substancje tej grupy blokują przejawy ochronnych zapalnych reakcji organizmu, rozwój spazmu, obrzęku, bólu i dają się wykryć w środkowej i przede wszystkim w ostatniej frakcji śliny. Do tej grupy należą
bdeliny, egliny.


4. Substancje pomocnicze. Sprzyjają stabilizacji, obronie, transportowi oraz wzmocnieniu działania innych komponentów śliny. Rola tych substancji nie została w wystarczającej mierze poznana. A taki enzym, jak orgelaza, nawet sprzyja powstawaniu nowych naczyń krwionośnych. W rezultacie obrzmienia i skrzepy w ściankach naczyń rozpuszczają się i
zostaje przywrócone normalne przemieszczanie płynów w zaatakowanym narządzie, przy czym, jego drenaż trwa również po usunięciu pijawki. Taką właściwość ezymów obecnie wykorzystuje sie w mikochirurgii przy przeszczepach płatów skóry lub autotransplantacji odciętych w wypadkach palców, nosa, członka i innych organów.